← Tất cả bài viết

Cộng đồngBài của Amie Nguyen · 04/11/2026 · 4 phút đọc

Suy tư về cái "gông cùm" của tiêu chuẩn và truyền thống

Những giá trị truyền thống đang trói buộc con người vào một cái khuôn và biến nó thành một nhà tù vô hình giam hãm sự phát triển - sáng tạo- ý thức về cái tôi, mà có thể chính chúng ta cũng không nhận ra.

A
Amie NguyenNgười viết trong cộng đồng Viết Thấu Suốt

Mình trải qua 2 ngày, với 3 sự kiện khiến mình để tâm thật nhiều đến nhận định trên.

Sáng nay, mình lướt mạng và đọc được trường hợp khá đặc biệt của Đoàn Lê Anh Đức - quán quân đường lên đỉnh Olympia 2026. Chàng trai chuyên sử của Ams sau khi đăng quang đã nhận được không ít gạch đã và sự phẫn nộ từ phía khán giả. Họ chỉ trích cậu bé 17 tuổi có những hành vi ứng xử không đẹp trước ống kính, IQ cao mà EQ chỉ như con muỗi. Với những màn bộc lộ cảm xúc không giống ai, phô trương và có phần hơi thái quá, cậu bé bị lên án vì sự không khiêm tốn, không biết cách ứng xử, không lễ phép... Đặc biệt, khi xem phỏng vấn của cậu bé này, có vẻ em gặp khó khăn trong việc thể hiện bằng ngôn ngữ, khi không thể diễn đạt tự nhiên và trôi chảy (mặc dù mình vẫn có cảm nhận em nói câu khá chắc chắn nha), nhiều người lại coi đó là sự thất bại của một gia đình khi nuôi dạy đứa trẻ thiên tài nhưng yếu kém về mặt giao tiếp xã hội.

Giờ hãy tạm bỏ qua tình huống trên sang một bên, mình sẽ kể về trường hợp của mình. Cũng trong sáng nay, mình nhận được 1 video từ mẹ. Trong video đại loại nói về việc nếu một người phụ nữ có chồng kiếm được tiền và chu cấp đầy đủ cho cuộc sống mà không phải lo nghĩ - trong khi không dính vào các tệ nạn như gái gú, rượu chè... thì hãy coi đó là một may mắn và thôi việc trách cứ, than vãn khi chồng lỡ quá bận bịu mà chểnh mảng việc gia đình. Mình nghe video xong mà cảm thấy... nghẹn. Cảm xúc này quả thực không vô cớ.

Cả hai tình huống trên đều đang nhằm đến một cái gông cùm trên vai cá nhân một người. Phải chăng, quy chuẩn đạo đức - giá trị truyền thống đang áp đặt một người phải "biết điều" khi đặt mình vào bối cảnh xã hội? Nếu tôi là một phần của xã hội, tôi không thể khác biệt, tôi phải tuân theo những chuẩn mực định sẵn và không nên lên tiếng nếu nó đi ngược lại với quy chuẩn. Nói cách khác, bản sắc cá nhân không được ghi nhận, và không có giá trị thực tế.

Mình suy ngẫm về điều này thật lâu, và tự hỏi, liệu có phải chính vì những ràng buộc đạo đức đó quàng vào người từ khi còn nhỏ, mà cuộc đời của mình khi bước sang tuổi 30, vẫn còn nằm gọn trong một chiếc kén?. Để rồi, chính nó lại trở thành nguồn cơn tạo ra những phản ứng tiêu cực, áp đặt lên chính đứa con của mình? Tối hôm qua là một buổi tối vật vã cho cả mình và con. Con cần hoàn thành một bài tập ở lớp, còn mình thì cố gắng giúp con. Mình nhận ra cơ thể càng lúc càng căng cứng, chỉ vì nhìn thấy con liên tục nói câu "Con không biết". Rồi thằng bé vẽ những nét nguệch ngoạc lên trang giấy, tẩy xoá một hồi vẫn không thể vẽ được mình hình thù hoàn chỉnh. Trong con mắt mình lúc đó, hình vẽ đó thật xấu xí và cần được sửa. Đến khi con tiếp tục mà không cải thiện, thời gian thì đã muộn, mình mất hết sự kiên nhẫn và la mắng con. Mình thoả hiệp bằng cách vẽ mẫu và yêu cầu con bắt chước. Cuối cùng, con hoàn thành bài tập trong sự miễn cưỡng của mình.

Đừng nói mình không biết gì về nuôi dạy trẻ, ngược lại mình cực kỳ quan tâm đến việc giáo dục tích cực. Mình đã sớm nhận ra việc cần tôn trong cá tính của con và nên ghi nhận sự tiến bộ thay vì gán nhãn. Nhưng đôi lúc, tại sao vẫn có những tình huống khiến mình khó xử. Vẫn có lúc mình đi ngược lại giá trị theo đuổi. Hay đơn giản chỉ là, vì sao mình vẫn không thể thoát khỏi những suy nghĩ đầy ám ảnh trong đầu là: con cần hoàn hảo, nếu không sẽ bị người khác chê cười?

Có lẽ câu trả lời nằm ở đây. Hiểu biết là một chuyện, nhưng để thật sự hành động như hiểu biết, cần lắm dũng khí để phá bỏ những lề thói cũ hay những tiêu chuẩn truyền thống của cả một nền văn hoá. Đó là hành trình phá kén, và nó không hề đơn giản!

Viết Thấu Suốt

Đọc xong rồi, giờ tới lượt bạn viết.

Mỗi ngày 15 phút, một chủ đề nhỏ. Viết để thấu suốt suy nghĩ của chính mình.

Bắt đầu viết

Cùng chủ đề Cộng đồng

Cộng đồngBài của Yên Vân · 12/11/2026 · 5 phút đọc

Tôi nói gì khi nói về thất nghiệp - Phần 1

Tôi chính thức thất nghiệp từ đầu tháng Mười này. Tôi không bị lay-off, tôi chủ động nghỉ việc. Có thể bạn sẽ cho rằng tôi "dại", gần cuối năm rồi mà không ráng thêm chút nữa để có thưởng cuối năm, thưởng Tết, lương tháng…

Đọc bài viết →

Cộng đồngBài của Yên Vân · 12/11/2026 · 4 phút đọc

Chân dung tôi qua một góc nhìn khác

Chủ đề này khiến tôi suy nghĩ khá nhiều trước khi bắt đầu. Tôi đã dành khoảng 2 tiếng buổi sáng để viết nháp những ý tưởng xoay quanh chủ đề này, ngay trước khi bấm tiếp để xem phần Gợi ý. Tôi nhận ra nó khó hơn mình tưởng. Tôi…

Đọc bài viết →

Cộng đồngBài của HT2026 · 12/11/2026 · 3 phút đọc

Phổ cập mầm non và sự lựa chọn của gia đình

Trong trí nhớ mình chưa từng biết đến trường mẫu giáo, chỉ đến khi em trai đi học em mới học mẫu giáo và mình là đứa ở ngoài cửa xem em học và đón em về thay cho bố mẹ. Nhớ có lần em trai bị bọn lớn hơn bắt nạt, bọn con trai.…

Đọc bài viết →